کتابخانه دیجیتالی چیست؟

با توجه به نیاز روز افزون به کتاب و پژوهش، همواره این مشکل برای کتابخانه ها وجود دارد که نمی توانند خدمات مصوب خود را به اعضاء ارائه کنند. علت اصلی آن محدود بودن منابع کتابخانه ها و نیز محدودیت فضای کتابخانه هاست. از آنجایی که با ازدیاد اصل منابع، مشكل محدودیت فضا ایجاد می شود و نیز با محدود بودن منابع، امکان دسترسی به آنها کمتر می شود، بايد به فكر راه حلي جامع و مناسب بود. این مشکل سال ها بدون راه حل دقیق و درستی پابرجا بود.

ایده کتابخانه های دیجیتال اولین بار در سال 1945 با عنوان کتابخانه های مجازی مطرح شد. ولی در آن دوران فناوری توانایی پاسخگویی لازم به این ایده را نداشت. کم کم و با گسترش فناوری های مختلف، چه در زمینه شبکه و چه در زمینه ایجاد کتابخانه های دیجیتال، این رویا به واقعیت نزدیک شد تا اینکه در سال 1994، دو کتابخانه پر مراجعه دنیا، کتابخانه سازمان فضایی امریکا (NASA) و نیز کتابخانه بنیاد ملی علوم امریکا (NSF) اولین کتابخانه های دیجیتالی را ایجاد کرده و در اختیار عموم قرار دادند.

در کتابخانه دیجیتالی، تمام منابع و یا برخی از کتاب های پر مراجعه به صورت فایل های قابل استفاده در رایانه در آمده و در اختیار مراجعین قرار می گیرد. بنا به خواست کتابخانه، این منابع می توانند با استفاده از شبکه های محلی یا جهانی (به صورت وب سایت) قابل دسترس عموم باشند و یا با استفاده از میزهای مخصوص کتاب دیجیتال، فقط در محیط خود کتابخانه، یا در محیط های مورد نظر کتابخانه نظیر فرهنگسراها، فرودگاه ها، ایستگاه های قطار شهری و بین شهری و... مورد استفاده قرار گیرد.

در بسیاری از کتابخانه ها، منابع هم به صورت دیجیتال و هم به صورت فیزیکی به طور همزمان در اختیار استفاده کننده قرار می گیرد که به آنها کتابخانه های دو منظوره (Hybrid) گفته می شود. جالب است بدانید که هند و پاکستان دو کشور پیشرو در ایجاد کتابخانه های دیجیتال هستند. کشور ما با داشتن فرهنگی غنی و منابع بزرگ و مهم می تواند در این راستا قدم های بزرگی بردارد.